Güncellendi: · Yazan: Adventure Man
Safir cam, laboratuvarda üretilen sentetik safirden (kristal hâlinde alüminyum oksit) yapılan saat camıdır ve Mohs sertlik ölçeğinde 9 değeriyle elmastan sonra gelen en sert malzemelerdendir. Bu yüzden günlük kullanımda pratikte çizilmez; mineral cam (yaklaşık 5) ve akrilik (yaklaşık 3) çok daha kolay çizilir, safirin bedeli ise daha yüksek fiyat ve sert bir darbede kırılmaya biraz daha yatkın olmasıdır.
Saat ilanlarında "safir cam" çoğu zaman fiyatı yükselten ilk özellik olarak öne çıkar. Bu yazıda safir camın ne olduğunu, mineral ve akrilik camdan farkını, yansıma önleyici kaplamanın ne işe yaradığını ve "safir kaplama" gibi ifadelere neden dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Safir cam nedir, nasıl yapılır?
Saatlerde kullanılan safir, mücevherdeki doğal taş değildir. Saf alüminyum oksidin çok yüksek sıcaklıkta kristalleştirilmesiyle elde edilen sentetik bir malzemedir (Monochrome Watches). Renksizdir, doğal safirle aynı kimyasal yapıdadır ve saat camı olarak kesilip parlatılır. Monochrome onu şöyle tanımlıyor:
"The most scratch resistant and durable of all crystal types."
Monochrome Watches, Sapphire crystal. Türkçesi: "Tüm cam türleri içinde çizilmeye en dayanıklı ve en uzun ömürlü olanı."
Aynı malzeme şeffaf arka kapaklarda da kullanılır; mekanizmayı arkadan görmenizi sağlayan pencere çoğu zaman safirdir.
Safir, mineral ve akrilik cam karşılaştırması
| Cam türü | Mohs sertliği | Çizilme | Darbe | Nerede görülür |
|---|---|---|---|---|
| Akrilik (pleksi, Hesalite) | Yaklaşık 3 | Kolay çizilir, çizikler parlatılabilir | Esner, kolay kırılmaz | Vintage ve bazı klasik modeller |
| Mineral cam | Yaklaşık 5 | Zamanla ince çizikler toplar | Orta | Uygun fiyatlı saatler |
| Sertleştirilmiş mineral (Hardlex vb.) | Marka değer vermiyor | Düz mineral camdan daha dayanıklı | Orta | Seiko ve benzeri markaların uygun fiyatlı serileri |
| Safir | 9 | Günlük kullanımda pratikte çizilmez | Sert darbede çatlayabilir | Orta ve üst segmentte standart |
Mohs değerleri: safir için Monochrome Watches, mineral cam ve akrilik için WatchGecko (Ağustos 2023).
Bir not: Mohs göreli bir sıralamadır. 9, 5'in "neredeyse iki katı sert" demek değildir; yalnızca 9'luk bir malzemenin 5'liği çizebildiğini, tersinin olmadığını söyler.
Kum neden mineral camı çizer de safiri çizmez?
Asıl pratik fark burada. Sokak tozunda, plajda ve arazide bol bulunan kuvars, Mohs ölçeğinde 7'dir (Mohs ölçeği). Daha sert olan, daha yumuşak olanı çizer. Tozlu bir masaya sürtünen, cepte anahtarla yan yana duran ya da kumda kalan bir mineral cam zamanla incecik izler toplar; safir kuvarstan sert olduğu için bu izleri almaz. Bir saha saatinin camının neden safir olması gerektiğinin en kısa açıklaması bu.
Safirin zayıf yanı: kırılganlık
Sertlik ve kırılganlık farklı şeylerdir. WatchGecko'ya göre safirin zayıf noktası darbeyle kırılmaya karşı hassasiyeti; mineral camla kıyaslandığında sert bir darbede kırılma ihtimali daha yüksek. Akrilik ise esner, kolay kırılmaz ve çizikleri parlatma pastasıyla giderilebilir.
Günlük hayatta bu, safir camın kapı kasasına ya da taş zemine sert bir çarpmada çatlayabileceği anlamına gelir. Çizik birikmesi ise neredeyse hiç olmaz. Çoğu kullanıcı için bu takas safirin lehinedir: küçük sürtünmeler her gün olur, sert darbe nadiren.
Yansıma önleyici kaplama ne işe yarar?
Safir parlak bir yüzeydir ve ışığı kolayca yansıtır. Güneşte ya da ofis ışığında kadranı okumayı zorlaştıran parlamayı azaltmak için cama yansıma önleyici (anti-reflective, AR) kaplama uygulanır. İki yol var:
- Yalnızca iç yüz. Kaplama camın altında kalır, aşınmaz. Parlamayı azaltır ama tamamen gidermez.
- İki yüz. En iyi okunurluğu verir; cam neredeyse görünmez olur. Dış yüzdeki kaplama safirin kendisi kadar sert değildir, bu yüzden uzun yıllar içinde hafif silinme izleri görülebilir.
Okunurluğu öne koyan saatlerde genellikle iki yüz kaplama tercih edilir. Kaplamalı cam bazı açılardan hafif mavimsi ya da mor bir yansıma verir; bu normaldir.
Düz mü, bombeli mi?
Düz safir cam daha ince bir profil verir ve kadranı her açıdan bozulmadan gösterir. Bombeli (kubbe) safir vintage bir hava katar, ama kenarlarda kadranı hafifçe büker, daha çok yansıma yapar ve üretimi daha pahalıdır. İkisi de safirdir; seçim görünüm ve okunurluk tercihidir.
"Safir kaplama" ifadesine dikkat
Bazı ilanlarda geçen "safir kaplama" ya da "safir kaplı cam", genellikle üzerine ince ve sert bir tabaka uygulanmış mineral camı anlatır; tam safir cam değildir. Satın almadan önce markanın resmî teknik bilgisinde açıkça "safir cam" ya da "sapphire crystal" yazıp yazmadığına bakın. Evde yapılan su damlası testi gibi yöntemler kaplamalar yüzünden yanıltıcı olabilir. En güvenilir kaynak, üreticinin kendi özellik listesidir.
Safir cam şart mı?
Değil, ama saati her gün takacaksanız, hele doğada, sahada ya da seyahatte, fark büyüktür. Uygun fiyatlı birçok iyi saat mineral ya da sertleştirilmiş mineral cam kullanır; örneğin Seiko 5 Sports Field'da Hardlex var ve bu fiyat seviyesinde makul bir tercih. Saatin birkaç yıl sonra da ilk günkü gibi görünmesini istiyorsanız safiri seçin. Türkiye fiyatlarıyla bir karşılaştırma için en iyi saha saati rehberimize bakabilirsiniz.
KOMPAS 01'de hangi cam var?
KOMPAS 01'de düz safir cam var ve iki yüzü de yansıma önleyici kaplamalı. Kadrandaki on iki yükseltilmiş üçgen (her biri beş dakika) güneş altında da net okunsun diye bu tercihi yaptık. 39 mm kumlanmış çelik kasa, 100 m su geçirmezlik ve Swiss Super-LumiNova ile birlikte, sahaya çıkacak bir saatin yıllarca temiz kalmasını istedik. Tasarımı Büyük Britanya'da yapıldı; Türkiye'de Vakkorama'da satılıyor. Ayrıntılar KOMPAS saatleri sayfasında.
Sık sorulan sorular
Safir cam çizilir mi?
Günlük kullanımda pratikte çizilmez. Mohs ölçeğinde 9 olan safiri yalnızca kendisinden sert malzemeler, örneğin elmas, çizebilir. Kum ve tozdaki kuvars (Mohs 7) safirden yumuşaktır.
Safir cam kırılır mı?
Evet, sert bir darbede çatlayabilir ya da kırılabilir. Safir çok serttir ama mineral cama göre darbeyle kırılmaya daha yatkındır. Akrilik ise esner ve kolay kırılmaz.
Mineral cam ile safir cam arasındaki fark nedir?
Mineral cam silikadan yapılan klasik camdır; Mohs ölçeğinde yaklaşık 5'tir ve zamanla çizilir. Safir cam sentetik alüminyum oksittir; Mohs ölçeğinde 9'dur, pratikte çizilmez ve daha pahalıdır.
Safir kaplama cam, safir cam mıdır?
Hayır. Safir kaplama genellikle üzerine ince ve sert bir tabaka uygulanmış mineral camdır. Tam safir cam için markanın teknik bilgisinde açıkça safir cam ya da sapphire crystal yazmalıdır.
Yansıma önleyici kaplama nedir?
Camın parlamasını azaltıp kadranı daha okunur yapan ince bir kaplamadır. Yalnızca iç yüze ya da iki yüze birden uygulanabilir. KOMPAS 01'in safir camında iki yüz de kaplamalıdır.
